مجادله بر سر دوسالانه کاریکاتور تهران اکنون با توضیحات و انتقادات دو تن از سرشناس‌ترین کاریکاتوریستهای ایرانی یعنی توکا نیستانی و بزرگمهر حسین‌پور نه فقط وارد فاز تازه‌ای شده‌است بلکه تفاوت عمیق دو نوع نگاه در جامعه هنری ایران به جشنواره‌های دولتی را نمایان ساخته است.

دو ماه پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری و اعتراضات پس از آن زمزمه‌هایی مبنی بر تحریم نهمین دوسالانه‌ی کاریکاتور تهران شنیده شد. زمزمه‌ای که با صدور بیانیه‌ی کاریکاتوریست‌ها رنگ واقعیت به خود گرفت و امضاء 176 کاریکاتوریست سرشناس کشور از جمله احمد عربانی، احمد عبداللهی‌نیا، بزرگمهر حسین‌پور، افشین سبوکی، هادی حیدری، مانا نیستانی و... موضوع برگزاری این جشنواره را با چالش جدی روبرو کرد. به طوری که عرصه‌ی رسانه‌ها بخصوص وبلاگ‌ها و سایت‌ها پر شد از یادداشت‌های مخالفان و موافقان تحریم.

تحریم‌کنندگان در بیانیه خود علت تحریم را وقایع پس از انتخابات و بی‌مهری نسبت به مردمی ذکر کردند که مخاطب آثار آنها هستند و این روزها لبخند نمی‌زنند. در بخشی از این بیانیه آمده است: « ما کاریکاتوریست‌ها همواره تلاش کرده‌ایم با آثارمان مردم افسرده از انبوه فشار و رنج را بخندانیم؛ اما چگونه می‌توان کشته شدن برادران و خواهران بی‌گناهمان را دید و باز هم خندید و خنداند؟»

اما «مسعود شجاعی طباطبایی» دبیر جشنواره پس از نشست تعدادی از مخالفان و موافقان تحریم در گفتگویی اعلام کرد: این موضوع از شکل صنفی و هنری خود خارج شده و به یک اتفاق سیاسی تبدیل شده است که متأسفانه بازتاب‌هایی را نیز در سطح جهان به همراه داشته است.» او در ادامه گفت: کاریکاتور شاخه‌های مختلفی دارد که تنها یک شاخه از آن طنز سفید و مفرح است. مگر نمی‌توان با نگاه انتقادی به طرح مسائل و موضوعات مطروحه در این دوسالانه پرداخت؟ آیا اکتفا به این نکته که کاریکاتور خنده‌دار است، سبب محدود کردن این زبان گسترده بین‌المللی نمی‌شود؟!

در مقابل چهره‌های نامدار تحریم‌کننده، کاریکاتوریست‌هایی هم بودند که از تحریم حمایت نکردند. «توکا نیستانی» در سویه‌ی مقابل برادرش «مانا» ایستاد و در وبلاگش نوشت: «...بر سر روش کار با امضاکنندگان بیانیه موافق نیستم. به اعتقاد من تحریم دوسالانه تنها کاری نبود که می‌توانستیم برای ابراز همدردی انجام بدهیم. می‌شد بجای تحریم دوسالانه، آن‌را برای چند ماه به تعویق انداخت و به نشان اعتراضی نمادین موضوع مناسبی برای آن پیشنهاد کرد و از همه خواست که با امضای بیانیه موضوع جدید را تأئید کنند.»

این جدال و اعلام عدم مشارکت 176 کاریکاتوریست ایرانی در رسانه‌های بین‌المللی هم بازتاب گسترده‌ای یافت.

اما سرانجام پس از سه ماه و کش و قوس‌های فراوان «نهمین دوسالانه‌ی بین‌المللی کاریکاتور تهران» با تحریم 176 کاریکاتوریست ایرانی برگزار شد. این در حالی بود که دبیر جشنواره از رشد کمی و کیفی جشنواره سخن به میان آورد و اعلام کرد: تعداد آثار دریافتی 15 درصد نسبت به دوره‌ی پیشین رشد داشته و از 500 اثر به 750 اثر رسیده است.
در مقابل عدم شرکت کاریکاتوریست‌های ایرانی در جشنواره‌ی تهران اعلام شد: کاریکاتوریست‌های 91 کشور در دوسالانه حضور دارند.

توکا نیستانی نه تنها مخالف تحریم بود، بلکه از هیات داوران جشنواره هم سر در آورد. او در یاداشت دیگری کوشید به دو سوال پاسخ دهد و تحریم را بی‌اثر جلوه دهد. او در وبلاگش نوشت: « اگر می‌خواهید بدانید که چرا دوسالانه‌ای که تحریم کرده بودید برگزار شد باید سال‌هایی را به یاد بیاورید که خودتان به رشد بادکنکی این دوسالانه کمک می‌کردید. یکی از معایب زندگی در پایتخت کاریکاتور جهان همین تعداد زیاد کاریکاتوریست‌های آن است که سازماندهی یک تحریم صد در صدی را غیرممکن می‌کند. به همین علت دوسالانه‌ی نهم توانست علی‌رغم غیاب نیمی از کاریکاتوریست‌ها با همان نیمه‌ی باقی مانده برگزار شود.»
او علت پذیرفتن داوری جشنواره را «تبلیغ بد دوستان تحریم کننده و فشاری که غیرمستقیم و از طریق اظهارنظر خوانندگان‌شان به مخالفان تحریم منتقل می‌کردند» ذکر کرد و گفت: «علت دیگر تنهایی غم‌انگیز مسعود شجاعی بود که حتی بعد از پیروزی تحریم کنندگان و تقلیل آمار شرکت کنندگان در دوسالانه یک لحظه او را به حال خود رها نکردند و چون زورشان به کس دیگر نمی‌رسد ناجوانمردانه به او حمله می‌کنند.»

و در پایان یادداشتی در وبلاگش سطح کیفی نهمین دوسالانه را همانند دوره‌های پیشین ذکر کرد: «جای هیچ‌کس خالی نبود. دیوار تالارها پر بود و کارها مثل همیشه، نه بهتر از دوره‌های قبل و نه بدتر»

اما بزرگمهر حسین‌پور کاریکاتوریست و انیماتور سرشناس بلافاصله با انتشار یادداشتی در سایت «پرشین کارتون» (ارگان تحریمی‌ها) درصدد پاسخگویی به اظهارات او برآمد و با نقل خاطره‌ای از اعتراض نیستانی به آنچه که او «توهین به هنرمندان و نویسنگان کشور در سریال مرد هزار چهره می‌دانست» نوشته است: «خرداد ماه امسال به مردم توهین شد. نه به یک هنرمند... که به ده‌ها هنرمند و به صدها انسان توهین شد.چه کسانی به زندان رفتند و چه ماجراهایی که به وجود نیامد. دوست مقدس ما فراموش کرد که چه نوشتاری و چه تصویری داد اعتراضش را گشوده کند. زبان در کام گرفت و قلم در جایی پرت کرد و انگشت نگارشش که در مواقع توهین معمولا خوب کلیدهای کیبورد را پیدا می‌کنند، باز ایستادند. شاید آن دفعه فریاد از دست دادن فرهنگ و توهین و اهانت به وجهه ی هنرمند پز روشنفکری می‌افزود و البته طبع مصلحت‌طلبی ایشان سکوت کردن را واجب می‌کرد.»

حسین‌پور در این یادداشت از نیستانی خواست آرامش خود را حفظ کند: «گویا گفتگوی درونی ایشان آنقدر بالا گرفته که خود با خود بحث می‌کند، مناظره و جدل و مباحثه می‌نماید و نهایتا آن را منتشر نیز می‌کند!»

گویا پایان جشنواره فصل تازه‌ای از جدال‌های مخالفان و موافقان تحریم دوسالانه را گشوده است. شاید این جدال نشانه‌ای از نوعی شکاف اجتماعی است یا نشانه‌ای مثبت از فضای چالشی و نقادانه.
در هر صورت ادامه‌ای این گفتگوها یا به ترمیم شکاف کمک خواهد کرد یا به عمق یافتن نقدها در جامعه‌ای که هنوز با آن خو نگرفته است.

آی طنز می‌کوشد با انعکاس نظرهای مخالفان و موافقان تحریم زمینه‌ی قضاوت مقطعی و تاریخی را درباره‌ی این رویداد فراهم کند. از این رو آماده است با توجه به تعداد پرشمار بازدیدکنندگان سایت به انعکاس نظرهای طرفین این گفتگو اقدام کند. شما حق را به کدام یک از جناح‌های کاریکاتوری کشور می‌دهید؟ بزرگمهر حسین‌پور یا توکا نیستانی؟ لطفا کامنت بگذارید و در بحث شرکت کنید.

برچسب ها: مجادلات ، کاریکاتوریست ، بازتاب ، بزرگمهر حسین‌پور ، توکا نیستانی ، تحریم ، دوسالانه

لينک ثابت | نسخه مناسب چاپ |

#1 | محمود فرجامی

ولله من از یادداشت توکا خوشحال شدم. چون با شناختی که از او دارم و به خصوص همان ماجرای حمله آتشینش به ژوله و مدیری بر شوخی شان با هنرمندها، با خودم فکر می کردم حالا که بحث از شوخی و فحش و حتی کتک گذشته و مساله قتل و تجاوز هم پیش آمده ممکن است از شدت غیرت، بلاملایی سر برادران شوکر بدست یا دست کم خودش دربیاورد. اما معلوم شد استاد ارجمند نه فقط حالشان خوب است که روزگار هم بکام است. شکر.
ضمن اینکه کاریکاتوریستهای تحریم گر بهتر است از طنزنویس ها یاد بگیرند. امسال آنچنان هجومی به جشنواره طنز مکتوب حوزه هنری سازمان تبلیغات بردند که نزدیک بود آقای بنیانیان زیر دست و پایشان له بشود و مجبور شد بگوید از سال بعد 40 ساله به بالاها بیایند!

#2 | کسری عباس آبادی | URL

صد البته بزرگمهر
چون 1. من هم از تحریم کننده هام
2. بیایید توکا رو اونقدر بزرگ نکنیم و بزاریم هرکسی کار خودشو بکنه میدونیم که مانند توکا ها کم نیست اما در مقایل اون سیل عظیم تحریمیها نه تنها زیاد نیستند بلکه از لحاظ اعتبار در کاریکاتور هم نمیشود آن طرف را با این طرف مقایسه کرد
خودمونیم بزرگش نکنیم چون بزرگ نیست

#3 | فاضل ترکمن | URL

به‌نظرم کش دادن چنین مسائلی تنها باعث سوءتفاهمات بیش‌تر بین بزرگمهر و توکا می‌شود. هرکدام از این عزیزان برای تحریم یا عدم تحریم خود در جشنواره دلایلی دارند که از نظر خودشان منظقی و قابل توجیه است. درست نیست که کاریکاتوریست‌ها را جناح‌بندی کنیم. درضمن قابل توجه بزرگواری که بر ضد توکا مطالبی ردیف کرده بود باید بگویم توکا بزرگ هست و نیازی به بزرگ کردن ندارد. بزرگمهر هم ایضاً.

#4 | sama

بحث شما باشد آنطرف
اقتراح دیگر چیست؟ یعنی آقای فرجامی ادیب بزرگوار نمی توانستند بجای آن از کلمه های دیگر فرهنگ معین استفاده کنند که اینهمه ... ببخشید غیر عادی و .. بطور دقیق قلمبه سلمبه نباشد؟
آقا شما بیا قاچ زینو بچسب اسب سوار پیشکش!

#5 | نازنین جمشیدی

من به عنوان یکی از اون افرادی که بیانیه تحریم رو امضا کردند هدفم این بود که بگم توی این شرایط وقتی حق مردمی که خود من هم جزءشون هستم داره نادیده گرفته میشه، وقتی دبیر اجرایی دوسالانه کمترین واکنشی به این شرایط نشون نمیده و انگار نه انگار که اتفاقی افتاده دوسالانه برگزار میکنه، تنها کاری که می تونم بکنم اینه که بگم من توی همچین دوسالانه ای شرکت نمی کنم تا شاید کسی صدای من رو بشنوه.
این حرف رو قبول دارم که کاریکاتوریست باید با کارش اعتراضش رو نشون بده، ولی در چه شرایطی؟ وقتی به فریاد اون همه آدم توجه نمی شه انتظار دارید به کاریکاتور توجه نشون بدن؟(مسلمه که اینجور کارها از جریان دوسالانه حذف میشه)
یک بخشی از حرفهای توکا رو قبول دارم که شاید با گذشت زمان، این تحریم یه جور دعوا شد بین این طرف با اون طرف.
ولی من درحال حاضر حق رو به بزرگمهر میدم، چون هدف من از این تحریم همین حرفی بود که بزرگمهر زد، نه چیز دیگه.
اگر همه افراد تحریم کننده کاریکاتوریست حرفه ای نبودند(اون جوری که توکا میگه) میشه به من بگید این خیل عظیمی که مثل قبل در دوسالانه شرکت کردند جز کدام دسته از کاریکاتوریستهای ما قرار میگیرند؟ آماتور؟ حرفه ای؟ علا قه مند به کاریکاتور؟
اکثر اینها همونهایی نبودند که تا دو سال پیش اگر کار برای دوسالانه می فرستادند حتی مجوز حضور توی نمایشگاه را هم پیدا نمی کردند؟!
یه وقتها خوبه کاریکاتوریست فراموش کنه که کاریکاتوریسته و عین بقیه دردش رو از گلو فریاد بزنه.

#6 | کاکه تیغون | URL

اگر من کاریکاتوریست می بودم به تحریم کننده ها می پیوستم و اما معیارهارا هم فراموش نمی کردم؛بزرگ،بزرگ و کوچک،کوچک.
تحریم به کسی گلو نمی بخشد ولی به بسیاری ها یادآوری می کند که دو گوش دارند.

#7 | محمدعلی مومنی | URL

بحث کردن درباره‌ی هر موضوعی به معنای ایجاد اختلاف نیست. اینجا هم قرار نیست بین دو شخص داوری شود. بلکه درباره‌ی دو روش و میزان تاثیر هر کدام بحث می‌شود.

من منطق آقای نیستانی را در آن جمله که جشنواره مثل دوره‌های قبل برگزار شد و تحریم تاثیری نداشت نمی‌پسندم. تحریم برای زمین زدن دوسالانه نبود بلکه برای رساندن یک پیام بود. مثل بچه‌ای که گریه می‌کند. او قصد ندارد برود روی مخ کسی که ما به او بگوییم آنقدر گریه کن تا کارت باشد! بلکه او می‌خواهد از دردش بگوید یا از گرسنگی.

البته حرف ایشان قابل تائید است. کمتر برنامه‌ای با تحریم فلج می‌شود و به هر قیمت چرخش خواهد چرخید.
اما مگر برگزاری چنین جشنواره‌هایی در هر کشوری چه هدفی می‌تواند داشته باشد جز به میدان آمدن نیروهای بومی و رشد آنها. وقتی آنها نیامده‌اند آیا نقض غرض نیست؟

#8 | مهتاب

نباید انتظار داشته باشیم همه مثل ما فکر کنند، هرکسی با عقیده خودش محترمه. چرا نتونیم تحملشو داشته باشیم؟

#9 | m

من نمی دونم کشته شدن مردم کشورمون مهم نیست ؟...
من ماریکاتورسیتم خانه کاریکاتور در مورد فلسطی چند بار مسابقه گذاشت من هم هر دفه خوب یا بد شرکت کردم و از این که می تونم به نوعی حمایت کنم خوشحال بودم.
نمی تونم بفهمم چرا خانه کاریکاتور در مقابل حوادث پس از انتخابات بی تفاوت است حالا می گیم همش صحنه سازی بود و کار دشمن بود این داستان کهریزک که خودشونم قبول دارن

#10 | mojtaba | URL

هر کسی می تواند نظر خودش را داشته و اعلام کند اما به این بهانه نمی تواند حق را نادیده بگیرد و از آن حمایت نکند، به هر حال من با بزرگمهر همفکرم و عقیده دارم هنرمند (و اصولاً هر انسان آزاده ای) نباید نسبت به محیط اطرافش بی تفاوت باشد و وظیفه دارد حداقل اگر از حق دفاع نمی کند از باطل هم طرفداری نکند.

#11 | kian

به نظر من وقتی یک هنرمند از هنرش نخواد برای کمک به هموطنانش که به این صورت مورد اذیت و تجاوز قرار میگیرند چشماشو ببنده و هیچ نظری نده نمیشه به اون یک هنرمند مردمی گفت اون یه آدمیه که توی یک اکواریوم قشنگ زندگی میکنه .البته هرکی تو این دنیا یه جور میکنه

#12 | فرهاد

آقای نیستانی بر خلاف جریان فکری جامعه ای رفتار می کند که یکصدا درد را فریاد می کند و در خیال خود هنر را چیزی می داند مانند خلاف جریان آب شنا کردن. او مقدس نیست اما یک هنرمند است و باید بداند یک هنرمند هرگاه از درد فاصله بگیرد و دچار توهم خودشیفتگی، هنرش به پایان رسیده. کسی که در نوشته ها و عکسهای اش تکروی ست که فریاد می کند و این را هرکسی با نیم نگاهی به وبلاگش خواهد فهمید. متاسفم برای هنری که در اختیار تکبر باشد.

#13 | مصطفی محمودیان

عرض شود که تا جایی که من توکا را می شناسم از لحاظ سیاسی اختلاف نظری با تحریم کنندگان ندارد البته توکا ادم محافظه کاری هست به هر حال انگیزه اش ظاهرا بیشتر از روی رفاقت بوده تا چیز دیگر ولی در جوابهایی که داده تناقضاتی دیده میشه مثلا اینکه اگر انگیزه اش رفاقت و تنها نگذاشتن دوستش بوده چرا تحریم کنندگان را مورد طعن قرار میدهد؟ من اگر کاریکاتوریست بودم مثل تحریم کنندگان عمل می کردم

#14 | محمد

ما عقاید خودمان را داریم، اما اگر بخواهیم عقایدمان را بر دیگران تحمیل کنیم ( چه موافقت با تحریم چه مخالفت ) ، مرتکب دیکتاتوری، هرچند کوچک شده ایم.

#15 | حسین

اینجا کرج است شما فیلتر شده اید

#16 | masi

کاریکاتور فکاهی نیست, کاریکاتور طنز است, پس فریادی است بیصدا. بسیاری از کاریکاتوریست های ما نمی توانند آنچه را می خواهند فریاد کنند, و ناچارند به اندک صدایی بسنده کنند. وقتی این اندک هم به شکل های گوناگون در گلو خفه می شود اگر کاریکاتوریست ما بخواهد کاری بهر جهت کرده باشد می شود آنها که در دوسالانه شرکت کردند تا اعلام وجود کنند. ولی این بار این تعداد اندک از نظر توکا فریادشان را بلند تر با شرکت نکردن اعلام کردند؛ که بسیار رسا بود و همه شنیدند. من فقط می دانم آنها که تاییدشان می کنند با مردمند. این روزها آنها که هستند باید معلوم کنند کدام طرف هستند چون آینده روشن و نزدیک است.

#17 | صبا

توکا نیاز به بزرگ شدن دارد پس در جریان آب شنا می کند ...نانش را به نرخ روز در خون مردم ترید می کند و گاهی چون خون آشامها انگشتان خون آلودش را می مکد...
دور از مزاح و شوخی با بزرگمهر موافقم وآفرین بر او

#18 | bahram

چه خوب بود که قبل از بر قراری دوسالانه بیشتر بین دو طرف صحبت میشد و موضوع آن کارها در دفاع از حرکت ملت تعین میگردید .سوژه هم بسیار متنوع بود میلیونها معترض حمله دستگیری و کشتار در خیابانها و بالاخره شکنجه و تجاوز در زندانها . حال که این نشد با تشکیل دوسالانه فرصتی بود برای خود نمایی هنرمندان میانه حال .

نظر شما بعد از بازبينی در بخش نظرات نمايش داده می‌شود.