محمود فرجامی: در مورد سایت آی طنز که راه اندازی و مسئولیت ادارهاش با من است چند توضیح ضروری لازم شدهاست:
1- ایدهی سایت آی طنز همان پارادایم همیشگی من، یعنی "پاتوق فرهنگی" بوده و هست. من معتقدم هیچ موسسه ی فرهنگی یا رسانهای تا تبدیل به پاتوق اهل فرهنگ نشود کارش نمیگیرد. البته منظورم از پاتوق به معنای جای بی در و پیکر و باری به هر جهتی نیست؛ بلکه منظورم جاییست که عدهای همسلیقه بنشینند و فارق از مقررات دست و پاگیر اداری (اما با نظمی نسبی) بحث کنند و چیز بنویسند و نقد کنند. آیطنز هم بر پایه کار گروهی شکل گرفت؛ هرچند که تجربه به من ثابت کردهبود در مملکتی که بدقولی و "آخ راس می گی... ولی سرم شلوغه و نرسیم" و "باشه... شرمنده" نه تنها دیگر مذموم نیست بلکه تبدیل به نوعی "کلاس" شده است، حساب کردن روی یاری "منظم" دیگران کاریست عبث و سادهلوحانه. و بنابراین طوری طراحی شده که امکان مشارکت و یاری همگان به طور نامحدود فراهم است اما اگر هیچ کس هم در اداره آن من را یاری نکند، باز هم تعطیل نمیشود و یکنفره میتوان آن را –کجدار و مریز- اداره کرد.
2- کار آی طنز بعد از مدتی دست کم به عنوان یک لینکدونی گروهی تخصصی طنز خوب گرفتهاست. بر اساس یک ایدهی ساده – اما کاربردی- که بعدا از سوی سایتهایی مثل هفتان هم مورد تقلید قرار گرفت، هر کسی می تواند با درج یکی دو خط کد آماده، لینکهای آی طنز را طوری در وبلاگش درج کند که انگار لینکدونی خودش است. این تنها بخشی از سایت آی طنز است که واقعا فعال و بهروز است و بیش از ده نفر از دوستان در تامین لینکها (و در واقع محتوا)ی آن نقش دارند. هر لینکی که در آی طنز داده شود به طور معمول بیش از صد بار کلیک میشود و این عدد بعضا به چهارصد بار هم می رسد (این البته آمارِ کلیک شمار آی طنز است و در حالیست که بعضی دوستانی که تا به حال تجربه ی لینک گرفتن از آی طنز را داشتهاند تعداد کلیک ها را بسیار بیشتر از این می دانند). مهمتر از این عدد این است که بسیاری از بازدیدکنندههای این لینکها، طنزنویسها یا علاقهمندان جدی مقوله طنز هستند. شاید به همین خاطر هم هست که مطالبی که در آی طنز منتشر و یا از آن طریق معرفی میشوند بازخوردهای بسیاری پیدا میکنند. چطور ممکن است یک لینک علاوه بر یک سایت تخصصی، همزمان در بیش از بیست وبلاگ درج و هزاران بار دیده شود و بازخوردی نداشتهباشد؟
3- در آی طنز هیچگونه باند و بازیای وجود ندارد. از اولین اعلام عمومی راهاندازی این سایت و فراخوان برای عضویت در آن، تا الان همواره تنها شرطهایی که برای عضویت در آیطنز و ادامه عضویت در آن وجود داشته، یک سری شرایط عمومی است. بخشی از این استقلال آی طنز به استقلال خود من هم برمیگردد. خوشبختانه یا متاسفانه من تا به حال در هیچ گروه، کلاس آموزشی، جلسه، جشنواره، نشریه طنز، شب شعر یا هر چیز دیگری که تعلق خاطر جمعی به وجود بیاورد نبودهام. من جزو "بر و بچهها"ی هیچ جا نیستم که هوای بر و بچه های خودمان را داشتهباشم. تا آنجا هم که ممکن بوده سعی کردهام در دادن لینک ها این پیلهای که به هر حال در هر جمع وبی پس از مدتی به وجود میآید، را بشکنم. مثلا لینک هایی که من بعضا به وبلاگهایی مثل "شراگیم" می دهم (که به کل فضای وبلاگش با وبلاگهای من و دوستانم متفاوت است) از همین روست.
البته این موضوع اصلا به معنای بی در و پیکری آی طنز نیست. نه هر کسی کلید ورود به اینجا را دارد و نه هر لینکی اجازه انتشار. به خصوص آنکه روال لینکها بر "نظارت بعد از انتشار" است و از این رو، هم در مورد خط قرمزها و هم در مورد کیفیت لینکها باید کسانی دسترسی ورود به مدیریت آی طنز را داشتهباشند که هم اهل طنز باشند و هم وضعیت زندگی و فعالیت ادبی-هنری در جمهوری اسلامی ایران را درست درک کنند. تنها شرایط ما هم حول همین دو محور است.
4- به عبارتی می شود گفت هستهی یک پاتوق خوب از طنز- وبلاگنویسان سراسر ایران در آی طنز شکل گرفتهاست. کسانی که در حال حاضر (اول آذرماه 1387) از نقاط مختلف ایران عضو فعال آی طنز هستند اینهایند: عباس حسیننژاد، سید علی میرافضلی (کرمان)، نادر جدیدی، پوریا عالمی (کرج)، ارژنگ حاتمی (مشهد)، محمد زرویی، نسیم عرب امیری، جلال سمیعی (شهر ری)، میرحسین ظریف (مشهد)، فاضل ترکمن، مهرداد صدقی (بجنورد)، حامد تاملی، محمد رازقی (قزوین)، مهدی استاد احمد، احسان مصلحی، محسن اشتیاقی، فرشته رضایی (رشت) و محمود فرجامی. (امیدوارم کسی را از قلم نینداخته باشم)
علاوه بر اینها بسیاری از دوستان از طریق ایمیل یا کامنت مطلب میفرستند و یا تقاضای لینک دارند. کامنتها هم بسیار زیادند، آنقدر زیاد که بعضا حتی وقت نمی کنم آنها را چک مارک بزنم و گروهی منتشر کنم چه رسد به دیدن تکتک آنها (مثلا این مطلب را با نزدیک 400 کامنت منتشر شده (و شاید به همین میزان منتشر نشده) ببینید). در چنین اوضاعی بخش بزرگی از وظیفهی نظارت بر عهدهی خود دوستان است که خوشبختانه همگی اهل مراعاتند. اگر جز این بود باید فقط یک کارمند تمام وقت برای خواندن و تایید نهایی مطالب و لینک های دوستان استخدام میشد. با این حال آدم است و اشتباه. خود من سردستهی اشتباهگران. محیط وب هم که اصولا چندان نظارت بردار نیست. نصفهشبی آدم به نظرش میرسد فلان چیز را بنویسد چقدر بامزه خواهد شد. می نویسد و به فاصلهی چند ثانیه منتشر میکند و فردا انگشت به دهان میماند که این کار من است؟! و باز بدتر از آن وقتی که نوشته اینطرف و آنطرف لینک و بازمنتشر شود.
ما هم در آی طنز بی اشتباه نبودهایم. هر چند که اکثر دسترسیها مستقیم است و در آییننامه داخلی ما (که پیش از عضویت نهایی برای دوستان با ایمیل ارسال می شود) آمده است که مسئولیت انتشار هر محتوایی بر عهدهی ناشر آن است، اما من به عنوان مدیر اینجا، اخلاقا خودم را مسئول میدانم. به خصوص در مورد خبرهای طنزآمیز تولیدی خودمان که قانون هم به اخلاق اضافه میشود. به همین خاطر به هر کسی که از مطالبی که در آی طنز به هر نحوی منتشر میشود شاکی باشد، حق می دهم که به هر صورتی (در محدوده اخلاق و قانون) آن را منتقل و اعمال کند. از گلایه دوستانه تا شکایت قضایی، پیه همهاش را به تنم مالیدهام. پایش هم می ایستم. اما میخواهم به دوستان – به خصوص آنهایی که مطبوعاتیترند- یادآوری کنم که حتی در نشریاتی که چند ناظر و بازبین دارند به کرات پیش میآید که مطلبی، پاراگرافی، سطری، کلمهای منتشر میشود که انتشارش خبطی بزرگ است و آه از نهاد همه در می آورد. روش برخورد مرتضویستی با چنین اشتباهات معمولی، البته راحت است اما حقیقت آن است که به ندرت چنین اشتباهاتی حاصل تعمد و مستحق برخوردند. در آی طنز طنز و هجو و شوخی تند داریم – و پای عواقبش هم ایستادهام- اما اهانت و تجاوز به حریم خصوصی نداریم. اگر چنین چیزی دیدید بدانید که در این حجم و شتاب سرسام آور محیط وب، سهوی پیش آمده. لطفا اگر موردی، مطلبی یا حتی کلمهای خارج از این پرنسیب دیدید خبر کنید تا دقیقتر کنترل کنیم. بحث ترس نیست، بحث اخلاق است.
5- پرنسیبها همیشه برای حداکثرها نیستند، حداقلها را هم روشن میکنند. از همین رو اگر خودم یا هر کدام از دوستان طنزی نوشت که با این معیارها جور درمی آمد پایش ایستادهام. ملاک ما خوش آمدن و بد آمدن کسانی که در طنزهایمان نقدشان میکنیم یا با رفتار و کردارشان شوخی میکنیم نیست. حرفهایی مثل "شما در جریان همه ماجرا نیستید"، "روی این موضوع حساس هستیم" ، "بعضیها سواستفاده میکنند"، "یک سری برداشتهایی میشود که..." ... تکراری و ناموجهاند. در چنین مواردی است که من یک میلیمتر کوتاه نمی آیم. شاید از جهت انسانی ماجرا اظهار تاسف و حتی اعتذاری بکنم، اما از لحاظ حرفهای اصلا عقب نمینشینم.
و تازه شان افراد و وزن و شهرت سیاسی و اجتماعیشان هم در این میان بیتاثیر نیست. ما با زن کسی شوخی نمیکنیم اما اگر آن شخص غلامحسین الهام باشد چی؟ آیا اگر ما –البته تاکید میکنم با حفظ آن معیارهای اخلاقی- فاطمه رجبی را نقد و هجو کردیم، غلامحسین الهام حق دارد بیاید یقهی ما را بگیرد که شما با زن من شوخی کردهاید؟ یا اگر من بنویسم قاآنی آدم الدنگ بیشرفی بوده که بعد از قتل امیرکبیر آن اراجیف را سروده یکی حق دارد بیاید گریبانم را بگیرد که قاآنی جد پدر من است؟!
6- تمام هزینههای سایت آیطنز از جیب من پرداخت میشود. جیبی که چندان بزرگ نیست و به همین خاطر علاوه بر پول، "اعتبار" هم خرجش شدهاست. مثلا برای طراحی آن (کدنویسی منظورم است) برنامهنویس ما هیچ پولی تا به حال نگرفتهاست و به اعتبار شخصی و قول قرارهایی که در آینده قرار است محقق شوند، کار جلو آمده. البته من چند بار برای جذب اسپانسر هم پا پیش گذاشتهام اما انتظارات طرفهای مقابل چیزهایی بوده که من ترجیح داده ام از خیرش بگذرم. من آی طنز را هیچوقت ملک شخصی خودم نمی دانم که سمت و سوی خاص سیاسی به آن بدهم و سلیقههای شخصیام را در آن پیاده کنم؛ هرچند که کل هزینه و مسئولیت و بسیاری از زحماتش تا به حال به گردن من بوده و خواهد بود. آن جایی که ملک شخصی من است "دبش" است. خیال همه هم راحت باشد که جز "طنز" به معنای عام و تخصصی آن، هیچ قصد و غرض دیگری در آی طنز دنبال نمیشود.
7- حرف دربارهی آی طنز زیاد است. باقی باشد برای وقتی دیگر. آخری این باشد که فاز جدید گسترش آی طنز دارد کلید میخورد. یک سری جلسات خصوصی بحث و نقد دربارهی طنز و تولید محتوای بیشتر و بهتر و منظمتر برای مطالب "طنز آمیز" و "دربارهی طنز". هر کس اهلش هست بسمالله. هر کس میتواند بیشتر همکاری کند، اعلام کند. کاریکاتور، عکس، لینک، جک (البته پاستوریزه، برای جمعآوری و آرشیو فرهنگ شفاهی مردم)، مقاله، سرمقاله... همه را طالبیم. هر سازمان، موسسه و نهادی هم که بدون چشمداشتهای سیاسی میتواند یاری برساند؛ لطفا برساند. بعدا کسی نگوید نگقتی...