شهلا گروسی

رابرت کرامب با وجود آن که یکی از ستایش شده ترین چهره های کمیک استریپ آمریکا است، آثارش هیچ همخوانی با ‏جریان اصلی کمیک های آمریکایی ندارد. اثری از ابر قهرمانان سنتی دی.سی کمیک و مارول در کارهای او نیست، ‏در واقع ارزش های قراردادی در دنیای کرامب معنایی ندارند که ابر قهرمانی برای دفاع از آن لازم باشد. طنز او ‏هتاک، تخریبگر، گزنده و کوبنده و چنانکه ویژگی بارز هنر ضد جریان و زیرزمینی دهه شصت است، بر تمام پیش ‏فرض های اخلاقی، اجتماعی می تازد و ارزش های سنتی را به سخره می کشد.‏

عنوان «غول کمیک های زیرزمینی» بی گمان برازنده‌ی «رابرت کرامب» است؛ هنرمندی جریان‎ ‎ساز که با ‏آثار متفاوتی چون «فریتز گربه» و «مستر نچرال» خود را خود را به دنیای کمیک شناساند.‏

‏«رابرت دنیس کرامب» سال 1943 در یک خانواده متوسط آمریکایی به دنیا آمد. دو دهه اول زندگی را بی حادثه ای ‏خاص گذراند، جز آن که بسیار تنها و منزوی بود و دوستان چندانی نداشت. طراحی کارتون، مهم ترین جایگزین و تنها ‏دلمشغولی او در این دوران محسوب می شد که استعدادی غریب در آن داشت. در اواسط دهه شصت، کرامب جوان در ‏‏«کلیولند» اوهایو، برای شرکت معروف «امریکن گریتینگ» کارت پستال طراحی می کرد، همان زمان با گروهی جوان ‏که زندگی کولی وار داشتند آشنا شد که این دوستی روش زندگی اش را تغییر داد، با همسر آینده اش «دانا مورگن» در ‏این گروه آشنا شد و بعد از واکنش های تحسین آمیزی که در قبال انتشار بعضی کمیک های اش در روزنامه های ‏زیرزمینی دید، به کالیفرنیای سان فرانسیسکو نقل مکان کرد (1967) که در آن زمان قلب جنبش ضد فرهنگ عمومی ‏آمریکا محسوب می شد.‏

با وجود آن که کرامب یکی از ستایش شده ترین چهره های کمیک استریپ آمریکا است، آثار او هیچ همخوانی با ‏جریان اصلی کمیک های آمریکایی ندارند. اثری از ابر قهرمانان سنتی دی. سی کمیک و مارول در کارهای او نیست، ‏در واقع ارزش های قراردادی در دنیای کرامب معنایی ندارند که ابر قهرمانی برای دفاع از آن لازم باشد، کرامب، ‏چنانکه ویژگی بارز هنر ضد جریان و زیرزمینی دهه شصت است، بر تمام پیشفرض های اخلاقی، اجتماعی می تازد و ‏ارزش های سنتی را به سخره می کشد. طنز او هتاک، تخریبگر، گزنده و کوبنده است. ایده‌ال و رؤیا در آثار او ‏معنایی ندارند، آنچه هست خود واقعی جامعه است بی هیچ ملاحظه و پرده پوشی. کمیک‌های دهه شصت و هفتاد ‏کرامب، سرشار از مضامین جنسی، تابوشکنی، خشونت و ذهنیتی مالیخولیایی بودند. این نگاه و ذهنیت متفاوت که در ‏اخلاقگرایی ظاهرسازانه دهه شصت، انقلابی به شمار می آمد با سبک طراحی منحصر به فرد و متعالی کرامب، بُعد و ‏معنایی دیگر به خود می گرفت. کرامب با قدرت و حس طراحانه کارتونیستی از سده نوزده طراحی می کرد، انگار که ‏انوره دومیه در نیمه دوم قرن بیستم تولدی دوباره یافته و دنیای دیوانه و پرتناقض و خشونت بعد از جنگ دوم جهانی ‏روانش را آشفته باشد. «ویکتور ماسکوسو» دیگر کمیک کار زیرزمینی، درباره تأثیر اولیه ای که آثار کرامب در اواسط ‏دهه شصت- پیش از ملاقات اش- بر او گذاشتند می گوید: «مطمئن نبودم که آنها طراحی های پرشور و جوانانه یک ‏هنرمند مسن اند یا آثار هنرمند جوانی که با پختگی سالخوردگان طراحی می کند» ‏

آثار زیرزمینی کرامب، اضمحلال معصومیت امریکایی را- یا آنچه که رسانه ها چنین اش معرفی می کردند - فریاد می ‏زدند و نشانگر تغییر زمانه و ورود به پر حادثه ترین دوران سیاسی اجتماعی آن کشور بودند: ترور کندی، ریاست ‏جمهوری نیکسون، جنگ ویتنام و البته جنبش اجتماعی هیپی ها. جالب این که یکی از کمیک های او با عنوان «راه را ‏ادامه بده» به صورت نماد تصویری محبوب هیپی ها درآمد و مانند اکثر آثار زیرزمینی که تحت پوشش قانون حق مؤلف ‏نبودند، بارها به صورت پوستر و نقش روی پیراهن، بازعرضه شد. کرامب، در این دوران زندگی کولی وار داشت و ‏به گفته خود، «ال اس دی» نقش مهمی در شکل گیری ذهنیت و سبک خاص او بازی می کرد.‏

‏«فریتز گربه» بی شک به یادماندنی ترین کاراکتری است که کرامب در دنیای استریپ خلق کرده. «تامس آلبرایت» ‏فریتز را «فلیکس گربه» ای امروزین توصیف می کند که با مایه هایی از کاراکتر چارلی چاپلین، احمق ولتر و دن ‏کیشوت در هم آمیخته باشد. اگر دنیای سورئالیستی و صامت «پت سالیوان» در فلیکس گربه، سادگی و معصومیت دهه ‏بیست را داشت، «فریتز» در ذهنیت پر تلاطم هنرمندی از دهه شصت، غوطه ور است. ‏

وقتی هاروی کورتزمن سردبیر نشریه زیرزمینی «هلپ!» اولین قسمت این مجموعه را از دوست اش کرامب دریافت ‏کرد به او گفت: «نمی دانم چطور منتشرش کنم که بعدش دستگیر نشویم!» هرچند او با وجود تمام دودلی ها، اولین فریتز ‏را در شماره ژانویه 1965 چاپ کرد. در این قسمت، فریتز گربه دوست دخترش را به خانه می آورد و برهنه اش ‏می کرد، تا بعد سر فرصت کَک های تن اش را بجورد! فریتز گربه سال 1972 توسط رالف بخشی به صورت انیمیشن ‏سینمایی در آمد. می گویند که مضامین جنسی و مالیخولیایی اولین قسمت های کمیک استریپ، ریشه در تنهایی و انزوای ‏کرامب داشته که بعد ها با جمع آمدن حلقه دوستان و دوستداران اش و تجربه های عاطفی و جنسی، این مایه ها تعدیل ‏شدند و کاراکتر فریتز تبدیل به هجویه هیپی های کولی مسلک و شاعرپیشه ای شد که البته بیشتر به دنبال دختربازی ‏بودند.‏

با گذشت زمان و در دهه نود، از بار جنسی کارهای کرامب کم شد و او همراه با «دیوید زین میروویتز» زندگینامه ‏مصور و طنزآمیز «کافکا» را با عنوان «معرفی کافکا» یا «کافکا برای مبتدیان» به تصویر کشید که موفقیت هنری و ‏تجاری فراوانی کسب کرد و بعد ها به نام «کافکای آر. کرامب» تجدید چاپ شد. کرامب که در حال حاضر شصت و پنج ‏ساله است در جنوب فرانسه زندگی می کند.‏