گزارش و عکس: محمدعلی مومنی

آیین گشایش چهارمین جشنواره‌ی طنز مکتوب 23 آبان در تهران برگزار شد. بیش از 80 طنزپرداز از سراسر کشور در حوزه‌ی هنری گردم هم آمدند تا با چهره‌ی صاحبان آثار برتر آشنا شوند.
بسیاای از آنها با هم آشنا بودند. خیلی از چهره‌های آشنا در این جشنواره نبودند و خیلی از چهره‌ها تازه بودند. ناصر فیض دبیر جشنواره می‌گوید: برگزاری نشست‌های دفتر طنز در مراکز استان‌ها سبب افرایش تعداد شرکت‌کنندگان شده است که بسیاری از آنها چهره‌های تازه‌ای هستند و البته تعداد شرکت‌کنندگان خانم نیز افزایش یافته است. البته اگر به سهمیه‌بندی شرکت در جشنواره‌ی طنز مکتوب ختم نشود.

برنامه‌ی افتتاحیه با 40 دقیقه تاخیر که از رسوم بسیار کهن ایرانیان است آغاز شد. عباس سجادی شاعر و مجری این برنامه هم با ابراز خوشحالی از تاخیر به وجود آمده گفت: اگر برنامه به موقع آغاز می‌شد، مایه‌ی تعجب و طنز بود.
ناصر فیض دبیر جشنواره هم در سخنان کوتاهی از کمبودهای احتمالی عذرخواهی کرد.

مصطفی مشایخی آغازگر طنزخوانی بود که شعری را با عنوان «الگوی مصرف» خواند. مشایخی این شعر را به بخش ویژه‌ی جشنواره با عنوان «اصلاح الگوی مصرف» ارائه کرده بود.
در ادامه‌ی این نشست 75 دقیقه‌ای معصومه پاکروان، علیرضا لبش، عباس صادقی، فرهاد ناجی، سعیده موسوی‌زاده، افشین امیری، مهدی دهقانی، عزیزالله محمدپور، مهدی محمودی و مهدی فرج‌اللهی آثارشان را خواندند.
راشد انصاری هم از بندرعباس در این جشنواره حضور داشت و «لنگه کفش‌»اش را نثار مخاطبان کرد!

صبح همین روز یعنی ساعاتی پیش از افتتاحیه کارگاهی با عنوان «طنز مطبوعاتی» و با حضور علی میرفتاح برگزار شد.

اما صبح روز بعد کارگاهی با حضور «سروش صحت» درباره‌ی فیلمنامه‌ی طنز برگزار شد که شاید بتوان گفت یکی از پویاترین و کارگاهی‌ترین کارگاه‌های جشنواره بود. در نوبت بعد «یوسفعلی میرشکاک» درباره‌‌ی «ظرافت و رندی در طنز» سخنرانی کرد و به غزلخوانی از دیوان حافظ پرداخت.

غروب روز یکشنبه موعد برگزاری اختتامیه بود. اما پیش از آن برنامه‌ی خیمه‌شب‌بازی و قوشمه‌نوازی در محوطه‌ی حوزه‌ی هنری اجرا شد و پهلوانی هم در گوشه‌ای زنجیر پاره کرد!
از شرکت‌کنندگان با بلال، لواشک، شربت، دوغ، چای و دیگر تنقلات پذیرایی شد.
البته پذیرایی با «شاه‌دانه» جای سوال داشت!
اما هر چقدر زمان افتتاحیه بود، به همان میزان تاخیر در برگزاری اختتامیه پیش آمد و پس از 75 دقیقه بالاخره آیین اختتامیه آغاز شد که همراه بود با یکی دیگر از برنامه‌ها و رسوم ناکهن و جدیده‌ی ایرانیان در سی ساله‌ی اخیر و آن برنامه‌ای نبود جز ارائه‌ی آمار و ارقام توسط علیرضا گیلانپور دبیر اجرایی جشنواره.
به گفته‌ی وی 1146 اثر به دبیرخانه‌ ارسال شد که از این میان 319 اثر شعر، 366 نثر، 327 داستان کوتاه، 101 فیلمنامه‌ی کوتاه و 33 مقاله بوده است.

پس از آن عباس صادقی چند رباعی خواند:
در ماه صیام روزه خواهیم گرفت
با سهم امام روزه خواهیم گرفت
ما با هدف کمک به این دولت خوب
یک سال تمام روزه خواهیم گرفت

در کوه صدا صدای ما می‌پیچد
پرسیده‌ای از خودت چرا می‌پیچد؟
چون کشور ما کشور کوهستانی است
فریاد نزن، فقط صدا می‌پیچد

حق همگی ریز مشخص شده است
با صندلی و میز مشخص شده است
حالا تو میایی که چه کاری بکنی؟!
تکلیف همه چیز مشخص شده است

یاران وفادار به ظاهر داری
گریه کن حرفه‌ای و ماهر داری
دلخوش نشو با دعای عهد این قوم
تو قصه‌ی کوفه را به خاطر داری؟

از آن چک و سفته‌ها بپرسید فقط
از آخر هفته‌ها بپرسید فقط
از جنگ اگر سوال سختی دارید
از جبهه نرفته‌ها بپرسید فقط

وقتی که لبم به بوسه‌ای قانع شد
در راه اراده‌ی خودش قاطع شد
قانون اساسی دلم گفت ببوس
شورای نگهبان لبت مانع شد

پس از آن نوبت مصطفی حسن‌زاده، شاعر طنزپرداز مشهدی، بود تا از وضعیت مترو مشهد بنالد. حسن‌زاده گفت: این شعر را پیش از ماجراهای اخیر مترو سرودم. این شعر نامه‌ای است از مترو مشهد به مترو تهران و درخواست کمک از آن. به گمانم باید حالا شعری بنویسم با عنوان نامه‌ی مترو تهران و کمک از مترو مشهد.

... ای وجودت پر از منافع و سود
از قطاری که نیست بر تو دورود!

من فدای در کشویی تو
واگن آخر و جلویی تو!

سر که هیچ است، امر فرما تا
جان فدایت کنیم سر تا پا

چون بلااستفاده‌ام نقداً
بخورد غصه‌هات بر سر من
...
شهردار عزیز پشت شماست
زیر تهران درون مشت شماست

زیر تهران اگر که خالی هست
مشکلی نیست چون که قالی هست...

پس از آن حسن بنیانیان رئیس حوزه‌ی هنری با انتقاد از عملکرد دفتر طنز گفت: می‌خواهیم با طنز به دردهای جامعه نشتر بزنیم.
او با ابراز نگرانی از وضعیت هنرمندان جوان گفت: نگرانم آنها با درگیر شدن در فضای سیاسی از مطالعه غافل شوند.
او از دفتر طنز حوزه‌ی هنری خواست از او امکانات بیشتری برای شناسایی و حمایت از جوانان بخواهد. اما از سوی دیگر گفت: بهتر است جوانان تا سن 40 سالگی از شرکت در چنین جشنواره‌هایی خودداری کنند.

پس از آن رضا مهدوی به سنتورنوازی پرداخت و یک کلیپ وسترنی پخش شد که با دکور مراسم همخوانی داشت. روی سن چند کاکتوس سبز پرتیغ تعبیه شده بود و هر از چند گاهی یک کابو برای خودش مانور می‌داد.

رحیم رسولی و سعید ثقه‌ای در بخش بعدی آثار خود را برای حاضران خواندند. رسولی یکی از دوران جشنواره بود.

رحیم سلیمانپور نیز شعری برای توپولف خواند:

من هلاک تو و خاک زیر پاتم، توپولف!
من زمین خورده‌ی جعبه‌ی سیاتم، توپولف!

کشته‌ی تیپ‌زدن و قدّ و بالاتم، توپولف!
مرده‌ی ریپ زدن و ناز و اداتم، توپولف!

قربون اون نوسانات صداتم، توپولف!
یه کلوم ختم کلوم بنده فداتم، توپولف!
...

در همین مراسم باز هم پرونده‌ی «ایرج میرزا» و «شهرداری مشهد» باز شد و پس از توضیحات عباس سجادی درباره‌ی بلوار ایرج میرزا در مشهد از نسیم عرب‌امیری خواست تا شعر «ایرج میرزا» را بخواند.

«این که خفتست در این خاک منم»
شاعری بی‌صفت و بد دهنم

دشمن دین و معارف هستم
باعث شهرت عارف هستم

جمله‌هایم همه تند و عصبی است
شعرهایم همگی بی‌ادبی است

پدرم نصف شب انفاقم کرد
مادرم نیز مرا آق‌ام کرد

بعد من شعر «پدر سوخته» شد
دهن اهل هنر دوخته شد

برنامه‌ی بعدی نمایش «قسمت 1388» بود که توسط گروه کاکتوس و به کارگردانی رحیم بهبودی اجرا شد که مثل کارهای پیشین این گروه مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت.

شعر «اعتراف باید کرد» سروده‌ی سید عبدالجواد موسوی پایان شعرخوانی‌های طنز بود. پس از آن بیانیه چهارمین جشنواره‌ی طنز مکتوب خوانده شود. در این بیانیه از حضور کمی زنان تجلیل و بر حضور کیفی آنان تاکید شد.

سپس اسامی برگزیدگان جشنواره به این شرح اعلام شد:

شعر
بخش ویژه
هیات داوران هیچ یک از آثار را بعنوان برگزیده معرفی نکرد اما از صاحبان چهار اثر تقدیر به عمل آورد.
1-سعید نوری - مثنوی اصلاح الگوی مصرف
2-راشد انصاری - درست مصرف کن
3-مصطفی مشایخی - الگوی مصرف
4-معصومه پاکروان - الگوی مصرف

بخش آزاد
1-عباس صادقی رزینی - رباعیات
2-سعید سلیمانپور - توپولف
3-مصطفی حسن‌زاده - متروی مشهد

نثر
بخش ویژه
افشین امیری ججین - نامه

بخش آزاد
1-عباس قدیرمحسنی - توالت خاطره‌انگیز
2-محسن علینقیان - چله‌نشینی میرزا
3-فرهاد ناجی - پیشنهادات اینجانب

داستان کوتاه
بخش ویژه: آزاد قدرتی - کاغذ‌بازی

بخش آزاد
1-علیرضا لبش - مرگ در کافه
2-مهرداد صدقی - در یک شب اتفاق افتاد
3-مهدی دهقانی - آقای X

در این بخش از فاضل ترکمن بخاطر خلق «عاشقانه‌های آرام» و «حسنی نگو یه دسته گل» تقدیر بعمل آمد.

فیلمنامه
در بخش ویژه‌ی رشته‌ی فیلمنامه نیز هیچ یک از آثار برگزیده نشد، اما از سعید تقه‌ای برای فیلمنامه‌ی «حرکت به سمت اصلاح الگوی مصرف» تقدیر شد.

بخش آزاد
1-هیات داوران هیچیک از فیلمنامه‌های ارائه شده را بعنوان رتبه‌ی نخست معرفی نکرد.
2-ابوالفضل رودگر - پاورقی
3-سعید ثقه‌ای - به چی می‌خندی؟!

همچنین از عزیزالله محمدپور با فیلمنامه‌ی «مرگ»، عبدالمحمد انصاری با فیلمنامه‌ی «کیچه تنگو» و سیروان زمانی با فیلمنامه‌ی «تولد یک کچل» تقدیر شد.

مقاله
1-سعید سلیمانپور - لطیفه‌ها و تحلیل ساختاری آنها
2-عبدالصمد مقدمی - گمانه‌زنی‌هایی پیرامون طنز
3-مهدی فرج‌اللهی - همه چیز درباره‌ی کاریکلماتور

با پایان مراسم از کتاب آثار برگزیده و تقدیر شده‌ی جشنواره‌ی چهارم رونمایی شد.

-----------------------------------------
پی‌نوشت
«آی‌طنز» به سایر برگزیدگان در این جشنواره به‌ویژه همکارانمان «فاضل ترکمن» و «نسیم عرب‌امیری» تبریک می‌گوید. هر چند سایر برگزیدگان نیز جدا از «آی طنز» نیستند و بسیاری از آثار برگزیده‌ی جشنواره در طول سال گذشته در «آی‌طنز» به شکل‌های مختلف در دسترس کاربران و مخاطبان قرار گرفته بود. البته برخی دیگر از همکاران آی‌طنز نیز جزو کاندیداهای دریافت جایزه بودند. از جمله آتبین محبتی و محمدعلی مومنی(خودم!)

همچنین از سایر شرکت‌کنندگان دعوت می‌کنیم عکس‌ها و فیلم‌هایی را که از این جشنواره در دست دارند(با قابلیت انتشار عمومی) به نشانی الکترونیک ما iTanz.com@gmail.com ارسال کنند تا با نام خودشان در دسترس دیگر علاقمندان قرار بگیرد.